Στις 26 Απριλίου 2026 συμπληρώθηκαν κιόλας δύο χρόνια λειτουργίας του μουσείου Αλέκος Φασιανός, όπου και φιλοξενούνται κάποια σημαντικά έργα του καλλιτέχνη, θέλοντας να δείξουν στο κοινό το εύρος της δουλειάς του. Εκεί που στεγάζεται το μουσείο σήμερα, υπήρξε από το ᾽30 το πατρικό σπίτι του Φασιανού. Ο καλλιτέχνης σε συνεργασία με τον σημαντικό αρχιτέκτονα και φίλο του, Κυριάκο Κρόκο, που σχεδίασε το κτίριο, κατάφερε να αναδιαμορφώσει πλήρως το πατρικό του το 1995.

Άποψη του ακαλύπτου, Μουσείο Αλέκος Φασιανός. Photo: Peny Zerva

Η ιστορία του χώρου 

Το πατρικό σπίτι ήταν ένα μικρό νεοκλασικό σπίτι με κεραμίδια στην σκεπή και μια εσωτερική αυλή, όπου η οικογένεια μετακόμισε λόγω του παππού του καλλιτέχνη, που χειροτονήθηκε ιερέας στην γειτονική εκκλησία του Αγίου Παύλου. Την δεκαετία του ᾽70 και ενώ ο Αλέκος Φασιανός ζούσε εκείνη την εποχή στο Παρίσι, η μητέρα του αποφάσισε το σπίτι να γκρεμιστεί και να δώσει την θέση του σε μια πολυκατοικία που θα στέγαζε στο μέλλον τα παιδιά της. Το αρχιτεκτονικό και αισθητικό αποτέλεσμα δυσαρέστησε τον καλλιτέχνη και στα τέλη του ᾽80 αποφάσισε να ζητήσει από τον Κυριάκο Κρόκο να αναδιαμορφώσουν το κτίσμα, ώστε να συμπεριλάβει στον ισόγειο χώρο του και ένα μικρό εκθεσιακό χώρο. Και κάπως έτσι έγινε το έναυσμα της ιδέας του μουσείου Αλέκος Φασιανός, το οποίο όμως πραγματοποιήθηκε πολλά χρόνια αργότερα.

Το γεγονός ότι ο καλλιτέχνης μεγάλωσε σε εκείνη την γειτονιά επηρέασε το μετέπειτα έργο του. Η θεματουργία του έργου δανείζεται εικόνες από την παλιά του γειτονιά με τους πλανόδιους πωλητές, όπως τον γαλατά, τον καστανά, τον μπαλωματή ή τον κουλουρά, και τα βιώματα του από την καθημερινή ζωή στην πόλη. 

Το γεγονός ότι πλέον τα έργα του καλλιτέχνη φιλοξενούνται σε έναν χώρο με τόση συναισθηματική φόρτιση για τον ίδιον αλλά και που είχε επιμεληθεί προσωπικά σε στενή συνεργασία με τον αρχιτέκτονα την κάθε λεπτομέρεια, δημιουργεί μια πρωτιά για το μουσείο παγκοσμίως μιας και είναι από τα λίγα μουσεία όπου υπάρχει τόσο στενός διάλογος μεταξύ χώρου και εκθεμάτων.

Άποψη του ισογείου, Μουσείο Αλέκος Φασιανός. Photo: Peny Zerva

Αλέκος Φασιανός (1935 – 2022)

Ο Αλέκος Φασιανός γεννήθηκε στις 25 Οκτωβρίου 1935 στην Αθήνα. Σπούδασε αρχικά βιολί στο Ωδείο Αθηνών και μετέπειτα ζωγραφική στην Ανώτατη Σχολή Καλών Τεχνών της Αθήνας, μαθητεύοντας δίπλα στον Γιάννη Μόραλη (1956-1960). Τον ενδιέφερε η αρχαία ελληνική αγγειογραφία και η βυζαντινή εικονογραφία και παρακολούθησε μαθήματα στο εργαστήρι του Γιάννη Τσαρούχη, ο οποίος αποτέλεσε έμπνευση στο μετέπειτα έργο του. Ακολουθώντας μια υποτροφία της Γαλλικής Κυβέρνησης, το 1960 μετακόμισε στο Παρίσι για να σπουδάσει λιθογραφία στην  École des Beaux-Arts. 

Επέστρεψε στην Αθήνα το 1963, όπου μαζί με τον αρχιτέκτονα Αντώνη Κεπετζή και τους καλλιτέχνες Βασίλη Σπεράντζα και Νίκο Στέφανου εγκαταστάθηκαν σε ένα σπίτι στην Καλλιθέα που τους παραχωρήθηκε από την Εθνική Πινακοθήκη, όπου και έστησαν ένα ατελιέ δημιουργίας και συνάντησης με άλλους καλλιτέχνες και ποιητές. Στο ᾽στούντιο της Καλλιθέας᾽ όπως ήταν γνωστό, ο Φασιανός ζωγράφισε τον πρώτο του Καπνίζοντα Ποδηλάτη. Τον ίδιο καιρό σύχναζε στο αθηναϊκό καφέ ‘Brazilian’ όπου ήρθε κοντά με διανοούμενους και καλλιτέχνες της εποχής, όπως ο Οδυσσέας Ελυτης, ο Μίλτος Σαχτούρης και ο Ανδρέας Εμπειρίκος , ο οποίος τον παρότρυνε να δημιουργήσει μια σειρά από ποδηλάτες με κυματιστά μαλλιά. 

Το 1967 λόγω της δικτατορίας των συνταγματαρχών, μετακόμισε μόνιμα στο Παρίσι. Εκεί γνωρίστηκε με τον γνωστό έμπορο τέχνης Paul Facchetti και ξεκίνησε μια συνεργασία μεταξύ τους, επιτρέποντας στον καλλιτέχνη να εκθέσει τα έργα του μαζί με γνωστούς καλλιτέχνες όπως ο Jean Paul Riopelle και ο Georges Mathieu. Την δεκαετία του ᾽70 εκπροσωπήθηκε από την γκαλερί του Αλεξάνδρου Ιόλα και τα έργα του φιλοξενήθηκαν στις διάφορες γκαλερί σε Παρίσι, Νέα Υόρκη, Ελβετία και Μιλάνο. 

Τα έργα του καλλιτέχνη από εκεί και πέρα παρουσιάστηκαν σε πολλά μέρη του κόσμου, όπως Μάλμο, Τόκιο, Ζυρίχη, Βερολίνο, Μιλάνο και Νέα Υόρκη. Το 1983 διοργανώθηκε μια μονογραφική έκθεση με τα έργα του στο Centre Pompidou στο Παρίσι σε συνεργασία με το περιοδικό Revue Parlée. Δύο χρόνια αργότερα, διοργανώθηκε η πρώτη του αναδρομική έκθεση στο Château de Chenonceau στην Γαλλία. Από τότε ακολούθησαν πολλές εκθέσεις σε γκαλερί και μουσεία σε όλο τον κόσμο και συμμετείχε σε σημαντικές εικαστικές εκδηλώσεις, όπως η Biennale της Βενετίας και του Σάο Πάολο.

Ο Φασιανός πέρα από ζωγράφος, ήταν μια πολυδιάστατη προσωπικότητα που ασχολήθηκε ενεργά με την συγγραφή, την ποίηση, την κεραμική, την σκηνογραφία, το σχέδιο επίπλων και την αρχιτεκτονική, καθώς και την εικονογράφηση πολλών εκδόσεων. Είχε μεγάλο ενδιαφέρον για το design, αφού σχεδίασε ο ίδιος έπιπλα, φωτιστικά και διά,φορα χρηστικά αντικείμενα για το προσωπικό του χώρο. Τιμήθηκε ως Επίτιμο Μέλος της Ρωσικής Ακαδημίας Τεχνών, ο υπουργός Frederic Mitterrand τον παρασημοφόρησε ως Αξιωματικό του Τάγματος Γραμμάτων και Τεχνών και το 2021 τιμήθηκε με το ανώτατο αξίωμα του Διοικητή του Τάγματος των Γραμμάτων και Τεχνών, από την υπουργό Πολιτισμού της Γαλλίας, Roselyne Bachelot-Narquin.

Γωνιά στο Μουσείο Αλέκος Φασιανός με χειροποίητα έπιπλα. Photo: Peny Zerva

Η έκθεση 

Στην έκθεση παρουσιάζονται έργα από το 1954 έως το τέλος της ζωής του Φασιανού. Τα έργα που προβάλλονται είναι από τα πρώιμα του την δεκαετία του ᾽60 και της εποχής που έζησε στο Παρίσι, καθώς και τα ευρέως γνωστά του με την χαρακτηριστική του τεχνική. Οι επιρροές από την βυζαντινή τέχνη είναι εμφανείς, μιας και όπως ο ίδιος ο καλλιτέχνης είχε πει: ᾽Από πολύ μικρός και εξαιτίας του παππού μου, τριγύρναγα στις μισοσκότεινες μεταβυζαντινές εκκλησίες και τον βοηθούσα άλλοτε φέρνοντας του το θυμιατό και άλλοτε διαβάζοντας τον Απόστολο. Πιο πολύ όμως και από το θρησκευτικό μέρος με είλκυαν οι εικόνες οι βυζαντινές ή οι λαϊκές. Και τώρα αυτά που ζωγραφίζω κρατούν φλεγόμενα σπαθιά όπως οι βυζαντινοί άγιοι. Είναι όμως πλάσματα απόκοσμα, της δικιάς μου φαντασίας, όπως προήλθαν μέσα από τις σκοτεινές εκκλησίες.᾽

Οι επισκέπτες της έκθεσης θα θαυμάσουν πέρα από τα ζωγραφικά έργα του καλλιτέχνη, χειροποίητα έπιπλα και φωτιστικά, και ένα εκτενές  αρχείο με προσωπικές φωτογραφίες, κείμενα που έγραψε, βιβλία που εικονογράφησε, σκίτσα από έργα σκηνογραφίας καθώς και σχεδίαση κοστουμιών από θεατρικά έργα. 

Η έκθεση εξελίσσεται μέσα από τρεις χώρους: το ισόγειο της υποδοχής, τον ημιώροφο ή αλλιώς ᾽ζωγραφείον᾽ και το υπόγειο. Στο ισόγειο βλέπουμε συγκεντρωμένα ζωγραφικά έργα του Φασιανού, από τα πιο πρώιμα, από το 1954, έως και τα τελευταία της ζωής του. Ανάμεσα στα πρώιμα έργα του με την αφαιρετική μάτια, ξεχωρίζει Η Αρπαγή της Ελένης (1966). Η γειτονιά, όπου και βρισκόμαστε και μεγάλωσε ο καλλιτέχνης, αναβιώνει μέσα από τα έργα του, Η Καντάδα, Η Παρέλαση και Οι Καφενόβιοι. 

Οι Καφενόβιοι, Αλέκος Φασιανός. Photo: Peny Zerva

Στον ημιώροφο, θα βρούμε το ᾽ζωγραφείον᾽, όπως το αποκαλούσε ο ίδιος ο καλλιτέχνης, που αποτελεί ένα πιο προσωπικό χώρο του και ατελιέ, που φιλοξενεί γνωστά του έργα καθώς και έπιπλα και αντικείμενα που σχεδίασε ο ίδιος. Ανάμεσα στα έργα του βρίσκουμε εκεί τον Ποδηλάτη σε Μπαλκόνι (1985) και Η Πόλις (2000), που αποτελούν χαρακτηριστικά του ύφους του καλλιτέχνη. Σε μια γωνία του ημιώροφου, βρίσκουμε κάποια από τα έπιπλα που δημιούργησε ο ίδιος, ένα μπαούλο με προσωπικά αντικείμενα και εργαλεία, ένα χειροποίητο εικονοστάσι με λείψανα Αγίων – κειμήλιο από τον παππού του και το αυτοσχέδιο θέατρο σκιών που έφτιαξε ως παιδί. Στην μέση δεσπόζει μια προθήκη που ονομάζεται ᾽το ζωγραφείον᾽ και έχει ένα χαρακτηριστικό προφίλ φιλοτεχνημένο στην βάση του. Εκεί μέσα βρίσκονται σχέδια του, εικονογραφήσεις, γράμματα καθώς και προσωπικές φωτογραφίες του καλλιτέχνη με φίλους καλλιτέχνες και διανοούμενους της εποχής, όπως ο Γάλλος ποιητής Λουί Αραγκόν, ο Ιταλός συγγραφέας και ζωγράφος Τζόρτζιο Ντε Κίρικο, ο γκαλερίστας Αλέξανδρος Ιόλας, ο συγγραφέας Κώστας Ταχτσής, ο σκηνοθέτης Κώστας Γαβράς, και ο ζωγράφος Γιάννης Τσαρούχης. 

Προθήκη ῾Το Ζωγραφείον῾, Μουσείο Αλέκος Φασιανός. Photo: Peny Zerva

Τέλος, στο υπόγειο, συναντάμε έργα που έχουν εμπνευστεί από την ελληνική μυθολογία, όπως η Κίρκη και Οδυσσέας (1995), όπου ο ζωγράφος δοκιμάζει την βυζαντινή τεχνοτροπία κολλώντας φύλλα χρυσού στον καμβά. Ήρωες της παιδικής του ηλικίας μπερδεύονται με αυτούς της ελληνικής μυθολογίας και γίνονται οι κεντρικοί ήρωες των έργων του. Αλλά έργα όπως οι Πρωτόπλαστοι στο Δωμάτιο τους (2000) και ο Ερμής στο Ποδήλατο του, δείχνουν ήρωες της Παλαιάς Διαθήκης και της αρχαιότητας σαν απλούς ανθρώπους. Κάποια μπλε έργα όπως το Άτιτλο (1963) και Η Φρύνη με πουλιά (1986) δείχνουν πως ο καλλιτέχνης μέσα στα χρόνια εξέλιξε την απεικόνιση της ανθρώπινης φιγούρας.  

Έργα του Αλέκου Φασιανού, από αριστερά προς τα δεξιά: Ο Ερμής στο Ποδήλατο του, Ο Ασημένιος (1969), Ο Βασιλιάς του Κήπου (1966), Ο Φουμαδόρος (1967 & 2007), Το Ξύλινο Άλογο. Photo: Peny Zerva

Ο μύθος της γειτονιάς του

Στο έργο του Φασιανού που συναντάμε στο μουσείο του, κυριαρχεί ο άνθρωπος ως φιγούρα, η οποία σε κάποια έργα του επανέρχεται, όπως στους διάφορους ποδηλάτες και τους καπνιστές. Η νεκρή φύση επίσης συναντάται στα έργα του αλλά πιο περιορισμένα. Τα μοτίβα που όλοι αγαπήσαμε στα έργα του καλλιτέχνη, όπως τα μαλλιά και τα φουλάρια που ανεμίζουν, τα πλακάκια σαν σκακιέρα και τα στάχυα που αγαπούσε πολύ, ξεπροβάλουν στα έργα που συναντάμε εδώ. Τα χειροποίητα έπιπλα και αντικείμενα που βλέπουμε στον χώρο καθώς και το βίντεο με τον καλλιτέχνη, μας φέρνει πιο κοντά στο να γνωρίσουμε τον Αλέκο Φασιανό και να νιώσουμε την δημιουργική του ανάγκη να βάζει την προσωπική του σφραγίδα σε ότι τον περιβάλει.

Αξίζει να επισκεφθείτε το μουσείο για να γνωρίσετε καλύτερα την πολυδιάστατη προσωπικότητα του Αλέκου Φασιανού μέσα από όλα τα διαφορετικού είδους έργα που φιλοτέχνησε, αλλά και στον χώρο που αγάπησε και επιμελήθηκε ο ίδιος. 

Και κλείνοντας με μια φράση του ίδιου: ᾽Στα δυνατά και τα σπουδαία και τα λαμπερά, ο νους μου πάντα γυρνάει στην γωνία του σπιτιού μου, του χαμηλού σπιτιού με την αυλίτσα, με τα κόκκινα και άσπρα πλακάκια, και πάντα εκεί είναι ο νους μου και τα βιώματα μου, δεν πρόκειται ποτέ να το ξεχάσω. Αυτό είναι το όνειρο μου. Αυτός είναι ο μύθος της γειτονιάς μου, γιατί όλα ξεκινάνε από τα μικρά και τα καταφρονημένα. Ο μύθος της γειτονιάς μου θα με ακολουθεί παντού, όπως η πόλις του Καβάφη.᾽

Μουσείο Αλέκος Φασιανός. Photo: Peny Zerva

Μουσείο Αλέκος Φασιανός 

Νεοφύτου Μεταξά 15 και Χίου, Αθήνα 

Ωράριο λειτουργίας:

Τετάρτη Παρασκευή: 11πμ – 4μμ

Σάββατο & Κυριακή: 11πμ – 3μμ

& Κατόπιν ραντεβού

Φιλιά μέχρι το επόμενο!!!

Design geek in Athens