Λίγες μέρες μετά τα εγκαίνια της έκθεσης, επισκέφθηκα την Citronne Gallery στο Κολωνάκι, για να γνωρίσω από κοντά τα έργα αλλά και την ταλαντούχα δημιουργό τους, Χριστίνα Μήτρεντσε.
Και ενώ βρίσκεστε στο κέντρο της Αθήνας, η έκθεση WOOD WIDE WEB σας μεταφέρει σε ένα δάσος, το οποίο αποτελείται από ζωγραφικά έργα και γλυπτά κατασκευασμένα από παλαιούς τόμους, κολάζ με “αμφιλεγόμενα” βιβλία και δηλητηριώδη μανιτάρια, καθίσματα – κορμούς δέντρων απ’ όπου «ξεφυτρώνουν» μανιτάρια φτιαγμένα από σελίδες βιβλίων. Στο πλαίσιο της καλλιτεχνικής έρευνας και πρακτικής της, η καλλιτέχνις μας δείχνει παλιά οικογενειακά αρχεία με δασολογικές μελέτες του παππού της, στα οποία έχει καλλιεργήσει σπόρους μανιταριών, συγκροτώντας ένα δια-γενεακό έργο εν εξελίξει.
Στο κέντρο της έκθεσης δεσπόζουν τρία καθίσματα – κορμοί, τα Wood logs, όπου παλιά βιβλία έχουν ενσωματωθεί με τρόπο ώστε να παρομοιάζουν μανιτάρια που έχουν αναπτυχθεί πάνω στους κορμούς. Πρόκειται για έργα τέχνης που χρειάζονται 3 με 4 μήνες για να φτάσουν στην τελική μορφή τους, αφού έχουν σκαλιστεί και λουστραριστεί και έχουν προσαρμοστεί στα κενά τους φύλλα χρυσού και τα βιβλία, φυσικά, για τα οποία η Χριστίνα χρησιμοποιεί την μέθοδο της “βιβλιογλυπτικής”, όπως χαρακτηριστικά αναφέρει. Αξίζει να σημειωθεί η σημασιολογία του σκαλίσματος NugriBauti σε ένα από τα καθίσματα, που στα Λιθουανικά σημαίνει ο άνθρωπος που βγαίνει στο δάσος με το καλάθι του να μαζέψει μανιτάρια και κατά την διάρκεια της περιπλάνησης χάνεται. Επίσης, η ίδια φράση χρησιμοποιείται για να περιγράψει κάποιον αφηγητή μιας ιστορίας, ο οποίος εξωκέλλει της αφήγησης. Έτσι βλέπουμε μια ιδιοφυή σύνδεση του βιβλίου, με την έννοια του story-telling, κ του μανιταριού. Από τον πολτό: “Εδώ, το βιβλίο συναντά τον ακατέργαστο κορμό και τα μυκητιακά σπόρια, υπονοώντας ότι η γνώση, αποτυπωμένη στις σελίδες, μπορεί ξανά να βλαστήσει στο δάσος.Τα έργα παραπέμπουν σε αυτό που αναφέρει ο Π. Γιαννικόπουλος στο κείμενο του, “Πρόκειται για μια ανατρεπτική τροπή της συνήθους παραγωγής χαρτιού: αντί το δέντρο να μετατρέπεται σε βιβλίο, το βιβλίο επιστρέφει στο δέντρο, θέτοντας σε κίνηση ένα παιχνίδι αμοιβαιότητας που διαλύει τα στεγανά όρια της ύλης.”
Fungi logs, 2025, Christina Mitrentse
Γύρω από τα Wood logs, βλέπουμε ζωγραφικά έργα όπου η καλλιτέχνις έχει επιλέξει 6 διαφορετικά είδη δέντρων, αναγνωρίσημα για την συμβιωση τους με μύκητες Τα έργα αυτά έχουν φιλοτεχνηθεί σε χαρτί εσωφύλλων, που χρησιμοποιούνται για να ντύσουν τα σκληρά εξώφυλλα των βιβλίων εσωτερικά, για να δημιουργήσουν ακόμη μια σύνδεση μεταξύ δάσους και βιβλίου. Τα εσώφυλλα των βιβλίων που προέρχονται από τα δέντρα, εδώ επιστρέφουν σε αυτά για να τα πλαισιώσουν.
Όπως σημειώνει και η ίδια η εικαστικός: “Τα μανιτάρια, όπως και τα βιβλία, είναι αποθήκες γνώσης και καταλύτες για μετασχηματισμό. Και τα δύο χρησιμεύουν ως ενδιάμεσοι χώροι μεταξύ του θανάτου και της ζωής. Υπό αυτό το πρίσμα, και τα δύο γίνονται αγωγοί συνέχειας, ενσωματώνοντας τη δυναμική αλληλεπίδραση μεταξύ θανάτου, καταστροφής και αναγέννησης, γνώσης και κατανόησης”.
Monkey Puzzle tree Araucaria araucana, 2024, Christina Mitrentse
Τα “βιβλιοτοπία” είναι κάποιες άλλες εντυπωσιακές ζωγραφικές συνθέσεις που θα συναντήσουμε στην έκθεση, όπου έχουν χρησιμοποιηθεί τα σκληρά εξώφυλλα βιβλίων, για να δημιουργήσουν εικόνες που μοιάζουν με λάβαρα και έχουν μια ανατολίτικη αισθητική, που συνδέεται εννοιολογικά αν λάβουμε υπόψιν ότι τι χαρτί πρωτοκατασκευάστηκε στην Κίνα.
Τα απαγορευμένα μανιτάρια χρησιμοποιούνται σε συνθέσεις που χρησιμοποιούν τεχνικές μεταξοτυπίας, μολυβιού και κολάζ, και συνδέονται μαζί με τα ISBN κάποιων πραγματικών βιβλίων, που ιστορικά είχαν λογοκριθεί και απαγορευθεί σε προηγούμενες εποχές. Το έργο της καλλιτέχνιδας αναδεικνύει μοναδικά και με ευφυή τρόπο, την διαρκή κίνηση της ύλης αλλά και της γνώσης. Όπως από την αποσύνθεση προκύπτει ο μύκητας που αποτελεί τροφή, έτσι και η γνώση από τα βιβλία δεν παραμένει στατική. Αλλά ας γνωρίσουμε λίγο περισσότερο την δημιουργό πίσω από όλα αυτά.
The true future is fun fungal bookscape, Christina Mitrentse
Η Χριστίνα Μήτρεντσε είναι μια εικαστικός που ενσωματώνει στο έργο της στοιχεία από την έρευνά της στον τομέα της δασολογίας και της μυκητολογίας. Πέρα από καλλιτέχνις, είναι εκπαιδευτικός και ανεξάρτητη επιμελήτρια. Έζησε και εργάστηκε στο Λονδίνο για δύο δεκαετίες. Τα τελευταία χρόνια έχει ως βάση της την Αθήνα. Το έργο της συνδυάζει διαφορετικά μέσα, τεχνικές, όπως το σχέδιο, η μεταξοτυπία, η βιβλιο-γλυπτική, το κολάζ, οι εγκαταστάσεις, αλλά και διαδικασίες, όπως τα εν εξελίξει συμμετοχικά πρότζεκτ. Η δουλειά της έχει παρουσιαστεί σε ατομικές και ομαδικές εκθέσεις σε γκαλερί, μουσεία και δημόσιους χώρους, όπως οι Tate Modern, The Royal Academy, ICA London, και συμπεριληφθεί σε εκδόσεις. Έργα της βρίσκονται σε ιδιωτικές και δημόσιες συλλογές φορέων.
Forbidden fungi with forbidden ISBN III, 2025, Christina Mitrentse
Design Geek: Χριστίνα, τι σου κίνησε το ενδιαφέρον στους μύκητες και στα δάση ώστε να ξεκινήσεις την έρευνα σου το 2005 και στην συνέχεια να το ενσωματώσεις στο καλλιτεχνικό σου έργο;
Χριστίνα Μήτρεντσε: Ο τίτλος «The Wood Wide Web» αναφέρεται σε μια επιστημονική θεωρία της καθηγήτριας Suzanne Simard του Πανεπιστημίου της Βρετανικής Κολομβίας, που έχει αιχμαλωτίσει τη λαϊκή φαντασία. Το μυκήλιο, το υπόγειο πλέγμα νηματώδων υφών, δημιουργεί περίπλοκα δίκτυα που συχνά αποκαλούνται «ξυλώδες διαδίκτυο» (wood-wide-web)—μια σιωπηλή υποδομή που υποστηρίζει και τροφοδοτεί ολόκληρα οικοσυστήματα. Η έκρηξη του ενδιαφέροντος δεν προέρχεται από ένα ακαταλόγιστο πάθος για τα δίκτυα μυκήτων, αλλά από αυτό που υπονοεί η θεωρία: ότι ο φυσικός κόσμος δεν είναι στατικός και σκληρός, αλλά μάλλον μια ζωντανή κοινότητα που διέπεται από τις ίδιες ηθικές αρχές με τις δικές μας.
Το δίκτυο «Δάση-Δέντρα-Κορμοί-Χαρτί-Βιβλία-Μύκητες-Μυκόρριζα-Αποσύνθεση-Αναγέννηση» αποτελεί μια εννοιολογική και οργανική αλυσίδα στην καλλιτεχνική μου πρακτική. H έρευνα αυτή ξεκίνησε στο Λονδίνο κατά τη διάρκεια της δημιουργίας του «The Secret School»(2005), μιας επιτόπιας εγκατάσταση/έκθεσης, σε ένα πολεμικό καταφύγιο του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου στο πίσω μέρος του σπιτιού μου στο Islington. Ήταν ένα αμάλγαμα διαφορετικών ειδών τέχνης, που άνοιξε στο καλλιτεχνικό κοινό τρεις μέρες μετά το τρομοκρατικό χτύπημα του Λονδίνου. Ο κήπος μου βρίσκονταν επάνω από το καταφύγιο που μετατράπηκε σε στούντιο για έναν χρόνο. Μετέφερα τους κορμούς δέντρων, τα πρώτα μου «wood logs», χρηστικά καθίσματα-γλυπτά, όπου χάραξα επάνω λέξεις και φράσεις για τη σχέση φύσης, τέχνης και επιστήμης και άκουγα John Cage για να φτιάξω το δικό μου sound piece. Εκεί ανέπτυξα τους πρώτους σπόρους μανιταριών, καθώς και τα «growing crystals», που έγιναν μέρος των γλυπτών μου. Διάβαζα βιβλία για τα δάση, την αποψίλωση των δασών και τα μανιτάρια. Πήγαινα πολύ συχνά σε ημερήσιους οργανωμένους, ομαδικούς περιπάτους για την έρευνα και ανεύρεση μανιταριών στις περιοχές Epping Forest, όπου και δίδασκα, στο High Gate Wood, στο Hampstead Heath και στα υπέροχα δάση του Νότιου Λονδίνου, στο Dulwich Park, στο Richmond Park και στο South Norwood Country Park.
D. G.: Η θεματική αυτή ενότητα θεωρείς ότι έχει ολοκληρωθεί για σένα με αυτή την πρόσφατη έκθεση; Ή έπεται συνέχεια;
X. M.: Οι μύκητες είναι αντικείμενο επιστημονικής έρευνας, ποιητικής έμπνευσης και μεταμόρφωσης. Μέσα από τους μύκητες μπορώ και εξερευνώ θέματα όπως μεταμόρφωση, αποσύνθεση, αναγέννηση, βιωσιμότητα και τον κύκλο της ύλης . Η έρευνα συνεχίζεται με πολύ αγάπη και προσοχή. Αυτός ο αξιόλογος οργανισμός στηρίζει όλη τη ζωή στη Γη. Όλα τα έμβια όντα υπάρχουν σε συμβίωση με τα μανιτάρια και αυτή η πολυειδική εμπλοκή είναι η βάση όλων των οικοσυστημάτων. Αυτό εγείρει μεγάλα ερωτήματα σχετικά με το πού αρχίζουν και πού τελειώνουν τα είδη και προσφέρει απίστευτες νέες δυνατότητες για το πώς μπορούμε να σκεφτόμαστε το μέλλον του κόσμου μας.
Forestry studies destructed by pleurotus mycelium, Christina Mitrentse
D. G.: Έχουμε αναλύσει παραπάνω την σημασιολογία των έργων σου. Υπάρχει όμως κάποιο συγκεκριμένο μήνυμα που θα ήθελες να περάσεις στους καλεσμένους που θα θαυμάσουν την συγκεκριμένη έκθεση;
X. M.: Προσκαλώ τους επισκέπτες σε συζητήσεις που πραγματεύονται τη σημασία της μυκητολογίας και των δασών για την κοινωνία. Οι απίστευτες ιδιότητες των μυκήτων, η ιστορία τους, καθώς και οι αμέτρητες χρήσεις τους σε υλικά, ιατρική και οικολογία, έχουν θετικό αντίκτυπο στον πλανήτη.
Καθώς οι άνθρωποι έχουν αποσυνδεθεί όλο και περισσότερο από τον φυσικό κόσμο, τα μανιτάρια φυτρώνουν μέσα από τις ρωγμές της εκβιομηχάνισης και του καπιταλισμού για να παρέχουν νέους τρόπους σκέψης για τα πάντα, από φαγητό μέχρι έπιπλα, ρούχα μέχρι κτίρια, και την οικονομία στην κοινωνία. Ενώ η συνεισφορά των μυκήτων στην ιατρική και τη βιοτεχνολογία αυξάνεται συνεχώς, τώρα παρέχουν επίσης νέους τρόπους για την καταπολέμηση της ρύπανσης και των απορριμμάτων. Από τον «Wood Wide Web», μέχρι τον καθαρισμό πετρελαιοκηλίδων και την αποκατάσταση ραδιενεργών περιοχών, το μανιτάρι είναι ταυτόχρονα έμπνευση και πρακτική πηγή αλλαγής. Οι μύκητες μπορεί όχι μόνο να αλλάξουν τη μορφή του μελλοντικού μας κόσμου, αλλά μπορεί επίσης να αλλάξουν τον τρόπο που σκεφτόμαστε γι’ αυτόν.
D. G.: Χριστίνα, ευχαριστούμε πολύ που μας μίλησες για το έργο σου.
Όπως καταλαβαίνουμε, η θεματική ενότητα είναι πολύ ενδιαφέρουσα και ένα πολυσχιδές αντικείμενο που θα συνεχίσει να αποτελεί αφετηρία έμπνευσης για μια σπουδαία εικαστικό, που με τις δημιουργίες της μας πάει ένα βήμα παραπάνω, φέρνοντας μας σε επαφή με την φύση και τις μεταμορφώσεις της, και την αναγέννηση μας μέσα από αυτήν.
Wood Wide Web
2 Απριλίου – 31 Μαΐου
CITRONNE Gallery – Αθήνα
Πατριάρχου Ιωακείμ 19, 10675, Αθήνα | 4ος όροφος
Τηλέφωνο: (+30) 210 7235 226
Email: info@citronne.com
Ώρες λειτουργίας
Τρ, Πεμ, Παρ: 11:00 – 20:00
Τετ, Σαβ: 11:00 – 16:00
Φιλιά μέχρι το επόμενο!!!
Design geek in Athens